İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı
İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı
Kolorektal kanser erken teşhiste yüksek iyileşme oranları ile ilişkilidir. Tedavi; laparoskopik ve robotik cerrahi ile HIPEC dahil seçenekleri kapsar ve her hasta için multidisipliner olarak planlanır.
Kolorektal kanser, kalın bağırsağın (kolon) veya son bölümünün (rektum) iç yüzeyini döşeyen hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkar. Dünyada en sık görülen kanserler arasında olan kolorektal kanser, Türkiye'de her yıl yaklaşık 19.000 yeni vaka (GLOBOCAN 2022) ile önemli bir halk sağlığı sorunudur.
Kolon kanserlerinin büyük çoğunluğu adenomatöz poliplerden gelişir. Bu poliplerin kansere dönüşümü yıllar alabilir; bu pencere, düzenli kolonoskopi ile hem önlenebilir hem de erken evrede tedavi edilebilir bir kanser olduğunu gösterir.
📌 Önemli: Erken evrede tanı konulduğunda sağkalım oranları belirgin biçimde daha yüksektir. Düzenli tarama bu farkı belirleyen en kritik faktörlerdendir.
Ani şiddetli karın ağrısı, bağırsak tıkanıklığı bulguları (şiddetli şişkinlik, gaz–dışkı çıkamaması) veya büyük miktarda rektal kanama acil servise başvurmayı gerektirir.
Kolon kanseri erken evrede çoğunlukla sessiz seyreder. Bu durum düzenli taramayı önemli kılar. İleri evrede ortaya çıkan başlıca belirtiler:
Kolonoskopi ve biyopsi ile tanı konur. Evreleme için BT, MRI (özellikle rektum) ve PET-BT kullanılır; MSI/MMR, RAS, BRAF mutasyon analizleri tedavi planlamasında rehberlik eder.
5 yıllık göreceli sağkalım oranları Avrupa popülasyon-temelli kanser kayıt verilerine dayalıdır (Kuzey İtalya kayıt çalışması, 2013–2015, n=992; EUROCARE). Avrupa genelinde kolon kanserinde ortalama 5 yıllık sağkalım yaklaşık %57'dir (EUROCARE/HIGHCARE, 2024). Bireysel sonuçlar tümör biyolojisi, hasta profili ve tedavi merkezinin deneyimine göre farklılık gösterebilir.
Kolorektal kanser tedavisinde multidisipliner onkoloji kurulu kararı belirleyicidir. Cerrahi, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi ekibiyle birlikte her hasta için kişiselleştirilmiş bir tedavi planı oluşturulur. Aşağıdaki bilgiler genel tıbbi bilgilendirme amaçlıdır.
3–5 küçük kesiden yapılan minimal invaziv ameliyatla tümör içeren bağırsak bölümü, çevre doku ve bölgesel lenf bezleri çıkarılır. Açık cerrahiye kıyasla daha az ağrı, daha kısa hastanede kalış (3–5 gün) ve daha düşük enfeksiyon riski ile daha hızlı iyileşme sağlanabilir.
Onkolojik açıdan: Randomize çalışmalar laparoskopik yöntemde açık cerrahiye eşdeğer sağkalım ve lokal nüks oranları bildirmektedir. Yeterli lenf bezi diseksiyonu (≥12 lenf bezi) standart olarak uygulanır.
Da Vinci robotik sistemiyle 3D HD görüntü ve titreşimsiz hassas hareketler sağlanır. Özellikle dar pelvik bölgede rektum kanseri ameliyatlarında (total mezorektal eksizyon — TME) manevra kolaylığı sağlayabilir; sfinkter ve sinir korumasına katkıda bulunabilir. Yöntem seçimi hastaya göre yapılır.
→ Laparoskopik & Robotik Cerrahi hakkında detaylı bilgiPeriton zarına yayılmış kolorektal kanserde sitoredüktif cerrahi ile eş zamanlı uygulanan, 41–43°C'ye ısıtılmış kemoterapi yöntemidir. Uygun hasta seçiminde sağkalıma katkı bildirilmektedir. Uygunluk PCI skoru ve multidisipliner kurul kararıyla belirlenir.
→ HIPEC hakkında detaylı bilgiRektum kanserinde ameliyat öncesi kemoradyoterapi tümörü küçülterek sfinkter koruyucu cerrahi yapılabilmesine olanak sağlayabilir. Aynı zamanda ameliyat sonrası lokal nüks riskini azaltabilir ve stoma ihtiyacını düşürebilir.
Orta ve alt rektum kanserlerinde neoadjuvan kemoradyoterapi, güncel uluslararası kılavuzların standart önerisidir. Tam yanıt (pCR) elde edilen seçilmiş olgularda 'watch & wait' (ameliyatsız izlem) protokolü multidisipliner kurul kararıyla değerlendirilebilir.
Evre III kolorektal kanserinde cerrahi sonrası FOLFOX (5-FU, lökovorin, oksaliplatin) veya CAPOX (kapesitabin + oksaliplatin) uygulanabilir.
Evre IV olgularda RAS ve BRAF mutasyon durumuna, MSI/MMR profiline göre bevacizumab, setuksimab veya pembrolizumab/nivolumab eklenebilir. Karaciğer metastazlarında cerrahi rezeksiyon uygunsa küratif amaçlı değerlendirilebilir.
Laparoskopik kolon ameliyatı sonrası hastalar genellikle 3–5 günde taburcu edilir. ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) protokolü ile ameliyat sonrası ağrı, bulantı ve hastanede kalış süresi azaltılmaya çalışılır. Normal beslenmeye 2–3 günde kademeli olarak geçilir.
Taburculuk sonrası genellikle 2 haftada ofis işine, 3–4 haftada normal fiziksel aktiviteye dönülebilir. İlk yıl 3–6 ayda bir kolonoskopi ve BT, ardından yıllık takip önerilir. Süreç hastaya göre değişebilir.
Prof. Dr. Hakan Yanar, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi ve Liv Hospital Ulus'ta görev yapan bir Genel Cerrahi Uzmanı'dır. Kolon ve rektum kanseri yönetimi multidisipliner onkoloji kurulu ile koordineli yürütülür ve tedavi planı her hasta için bireysel olarak belirlenir. Hasta görüşmeleri Türkçe ve İngilizce yapılmakta; diğer diller için hastane bünyesinde tercüman desteği sağlanmaktadır.
Prof. Dr. Hakan Yanar ile erken teşhis ve tedavi için iletişime geçebilirsiniz.
